بررسی حوادث تنگه هرمز نباید صرفاً بر مبنای ظاهر رویدادها باشد
معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه گفت: نمیتوان صرفاً با یک نگاه ساده و ظاهری، درباره حوادث رخداده و هدف قرار گرفتن برخی کشتیها قضاوت کرد.
به گزارش خبرنگار مهر، کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در گفتگو با شبکه خبر با تأکید بر ضرورت بررسی دقیق ابعاد حقوقی و تعهدات طرفها در موضوع تنگه هرمز، گفت: نمیتوان صرفاً با یک نگاه ساده و ظاهری، درباره حوادث رخداده و هدف قرار گرفتن برخی کشتیها قضاوت کرد.وی با اشاره به تداوم اجرای تفاهم اسلامآباد اظهار داشت: ممکن است در نگاه نخست چنین تصور شود که تعدادی کشتی در حال عبور از آبهای سرزمینی یا داخلی عمان بودهاند و برخی از آنها مورد اصابت قرار گرفتهاند؛ اما ارائه پاسخی دقیق، مستلزم بررسی همه ابعاد موضوع و تحلیل تعهدات طرفهای ذیربط است.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه افزود: باید مشخص شود اقدامی که آمریکا با همکاری عمان برای عبور کشتیها از جنوب تنگه هرمز و در دوره اجرای تفاهم انجام داده، تا چه اندازه با تعهدات طرفها و حقوق جمهوری اسلامی ایران مطابقت داشته است.غریبآبادی با بیان اینکه شکل ظاهری اجرای یک توافق، ملاک ارزیابی تعهدات طرفها نیست، تصریح کرد: هنگامی که طرفها بر سر یک تفاهم یا موافقتنامه به توافق میرسند، همه ابعاد آن باید با دقت و به همان شیوهای که مورد توافق قرار گرفته، اجرا شود؛ حتی اگر نحوه اجرای آن در ظاهر غیرمنطقی یا نامعقول به نظر برسد.وی ادامه داد: طرفها در جریان مذاکرات، تعهداتی را میپذیرند و در پس این تعهدات، ملاحظات و امتیازاتی وجود دارد؛ بنابراین، نباید پاسخها و تحلیلها صرفاً بر اساس ظاهر یک رویداد شکل گیرد.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه با اشاره به مفاد یادداشت تفاهم اسلامآباد درباره تنگه هرمز گفت: بند پنجم این یادداشت به مسائل مرتبط با تنگه هرمز اختصاص دارد و از سه بخش تشکیل شده است.غریبآبادی افزود: بر اساس بخش نخست بند پنجم، جمهوری اسلامی ایران متعهد شده است ترتیبات لازم را برای فراهم شدن عبور ایمن کشتیهای تجاری، بهصورت رایگان و برای مدت ۶۰ روز اتخاذ کند.بازگشایی تنگه هرمز باید با ترتیبات جمهوری اسلامی ایران انجام میشدکاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با تشریح جزئیات بند پنجم یادداشت تفاهم اسلامآباد، تأکید کرد: مفاد این بند از نظر حقوقی روشن است و نمیتوان برای آن تفسیری متفاوت ارائه کرد.وی اظهار داشت: بر اساس متن توافق، فراهم شدن امکان عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز باید در وهله نخست و با ترتیبات جمهوری اسلامی ایران انجام میشد. اگر قرار بود صرفاً از بازگشایی تنگه هرمز یا امکان عبور کشتیها سخن گفته شود، میتوانست از ادبیات دیگری در متن توافق استفاده شود؛ اما درج صریح عبارت «با ترتیبات ایران» حاصل مذاکرات و توافق طرفها بود.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه با اشاره به روند مذاکرات درباره این بند گفت: بند پنجم، آخرین بندی بود که در جریان مذاکرات یادداشت تفاهم نهایی شد و تا ساعات پایانی مذاکرات، اختلافهایی درباره آن وجود داشت. در شب پایانی حضور هیئت قطری در ایران، دو موضوع همچنان محل اختلاف بود که مهمترین آنها بند پنجم و موضوع تنگه هرمز به شمار میرفت.غریبآبادی افزود: مذاکرات درباره این بند تا حدود ساعت ۱۲ شب و یک بامداد ادامه یافت و طرف آمریکایی تلاش داشت عبارت مربوط به «ترتیبات ایران» در متن گنجانده نشود. همچنین درباره درج یا حذف موضوع ترتیبات موقت و ترتیبات دائمی برای مدیریت تنگه هرمز اختلافنظرهایی وجود داشت، اما در نهایت طرفها بر متن فعلی و نقش ترتیبات جمهوری اسلامی ایران به توافق رسیدند.وی با بیان اینکه بخش نخست بند پنجم به نحوه فراهم شدن عبور ایمن کشتیهای تجاری مربوط است، تصریح کرد: بخش دوم این بند، موضوع مینزدایی را مورد توجه قرار داده و بر اساس آن، جمهوری اسلامی ایران متعهد شده است عملیات مینزدایی را ظرف ۳۰ روز انجام دهد.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه ادامه داد: در متن توافق، مینزدایی بهطور مشخص به تنگه هرمز مربوط شده و محدود به مسیر خاصی که ایران تعیین کند، نشده است؛ بنابراین، مسئولیت انجام عملیات مینزدایی در این چارچوب بر عهده جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است.غریبآبادی درباره بخش سوم بند پنجم نیز گفت: این بخش به ترتیبات آینده برای مدیریت تنگه هرمز از طریق گفتوگو و مشورت با کشورهای ساحلی خلیج فارس اختصاص دارد. این موضوع نشان میدهد که قرار است برای مدیریت آینده تنگه هرمز، ترتیبات جدیدی در نظر گرفته شود و وضعیت آن به شکل پیش از جنگ بازنگردد.
وی تأکید کرد: در جریان توافق بر سر این بند، بدهبستانهایی میان طرفها انجام شد و اهمیت موضوع به اندازهای بود که اگر توافق بر سر این بخش حاصل نمیشد، یادداشت تفاهم اسلامآباد نیز شکل نمیگرفت.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه خاطرنشان کرد: اگرچه بند نخست یادداشت تفاهم و موضوع پایان درگیریها در ایران و لبنان، شاکله اصلی توافق را تشکیل میداد، اما موضوع تنگه هرمز نیز برای جمهوری اسلامی ایران از اهمیت راهبردی برخوردار بود.غریبآبادی افزود: سیاست جمهوری اسلامی ایران این بود که وضعیت تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ بازنگردد و ترتیبات آینده آن بر اساس سیاستها و ملاحظات جدید مورد توافق قرار گیرد.
ایجاد مسیر جنوبی تنگه هرمز نقض صریح یادداشت تفاهم اسلامآباد بودمعاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با تشریح نحوه اجرای بخش نخست بند پنجم یادداشت تفاهم اسلامآباد، گفت: جمهوری اسلامی ایران مسیر عبور و مرور کشتیها را در بخش شمالی تنگه هرمز و در نزدیکی جزیره لارک ایجاد و این مسیر را به سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کرد.وی اظهار داشت: مسیر تعیینشده از سوی جمهوری اسلامی ایران، یک کریدور ورودی و خروجی برای عبور کشتیهای تجاری بود و اطلاعات مربوط به آن نیز به سازمان بینالمللی دریانوردی در لندن اعلام شد.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه افزود: در مقابل، آمریکا و عمان نیز مسیری را در بخش جنوبی تنگه هرمز و در آبهای داخلی عمان ایجاد و آن را به سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کردند؛ سپس کشتیها به سمت این مسیر هدایت شدند.غریبآبادی با اشاره به اقدامات آمریکا برای جلوگیری از بازگشت کشتیها به مسیر شمالی، تصریح کرد: برخی کشتیها که با اخطار جمهوری اسلامی ایران ملزم به بازگشت و حرکت به سمت مسیر شمالی بودند، با تهدید و استفاده از پهپادها برای ادامه حرکت در مسیر جنوبی تحت فشار قرار گرفتند.وی تأکید کرد: ایجاد مسیر جنوبی برای عبور کشتیها، مغایر با مفاد بخش نخست بند پنجم یادداشت تفاهم اسلامآباد و نقض صریح تعهدات مندرج در این توافق بود.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه با بیان اینکه نمیتوان عبور روزانه تعدادی کشتی از مسیر جنوبی را موضوعی کماهمیت تلقی کرد، گفت: جمهوری اسلامی ایران با توجه به مفاد و تعهدات مشخص مندرج در بند پنجم، به یادداشت تفاهم اسلامآباد پیوست و اجرای دقیق این تعهدات برای ایران اهمیت اساسی داشت.غریبآبادی ادامه داد: اگر روند عبور کشتیهای تجاری از مسیر جنوبی ادامه پیدا میکرد، اعمال و تثبیت حاکمیت مؤثر جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز با چالش جدی مواجه میشد و امکان تثبیت این حاکمیت در عمل از بین میرفت.وی افزود: طرف آمریکایی اکنون به این جمعبندی رسیده است که جمهوری اسلامی ایران برای تثبیت حاکمیت خود در تنگه هرمز، از هیچ اقدامی هراس ندارد؛ حتی اگر این موضوع با خطر ازسرگیری جنگ همراه باشد.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه در عین حال تأکید کرد: این موضع نباید بهعنوان جنگطلبی یا تلاش جمهوری اسلامی ایران برای جنگافروزی تفسیر شود، بلکه ناظر بر اراده ایران برای دفاع از حقوق و منافع ملی خود است.غریبآبادی با اشاره به ظرفیتهای دفاعی جمهوری اسلامی ایران گفت: جمهوری اسلامی ایران طی ۴۵ سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ظرفیت قابل توجهی در حوزه دفاع موشکی و توان بازدارندگی ایجاد کرده است؛ ظرفیتی که امکان مقابله با ابزارها و توانمندیهای دشمنان را فراهم میکند.وی افزود: جمهوری اسلامی ایران اکنون ظرفیت جدیدی را نیز در حوزه دفاع و بازدارندگی شناسایی کرده که تنگه هرمز یکی از مهمترین ابعاد آن به شمار میرود.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه تصریح کرد: تنگه هرمز امروز به بخشی از امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده و علاوه بر این، یک ظرفیت و توان دفاعی مهم برای کشور محسوب میشود.غریبآبادی با اشاره به ابزارهای مختلف دشمنان برای اعمال فشار بر جمهوری اسلامی ایران اظهار داشت: دشمنان ایران در سالهای گذشته از ابزارهای گوناگونی از جمله توسعه توانمندیهای نظامی و تسلیحات متعارف، حمایت از گروههای تروریستی، انجام عملیات علیه مردم بیگناه، بهرهگیری از موضوع حقوق بشر و اعمال تحریمها برای مقابله با جمهوری اسلامی استفاده کردهاند.وی خاطرنشان کرد: همانگونه که دشمنان ایران برای اعمال فشار و مقابله با جمهوری اسلامی، ابزارهای متعددی ایجاد کردهاند، جمهوری اسلامی ایران نیز باید ظرفیتها و ابزارهای خود را برای دفاع از کشور و تأمین منافع و امنیت ملی افزایش دهد.
ترتیبات آینده تنگه هرمز بر امنیت ملی و ارزیابی موفقیت ایران در جنگ تأثیر بلندمدت داردمعاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با تأکید بر ضرورت تقویت ظرفیتهای دفاعی کشور گفت: جهان باید بداند که جمهوری اسلامی ایران در حال ارتقای ابزارهای دفاعی خود است و به هیچوجه نمیتواند از این ظرفیتها دست بکشد.وی اظهار داشت: تنگه هرمز امروز بخشی از امنیت ملی و یکی از ابزارهای دفاعی جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود و به همین دلیل، تحولات و ترتیباتی که در این منطقه اعمال میشود، صرفاً یک موضوع مقطعی یا محدود به عبور چند کشتی تجاری نیست.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه افزود: ممکن است در نگاه ظاهری این پرسش مطرح شود که چرا هدف قرار گرفتن چند کشتی تجاری که سامانههای موقعیتیاب خود را خاموش کرده و از مسیر مورد نظر ایران عبور کردهاند، باید بهگونهای باشد که احتمال ازسرگیری جنگ را افزایش دهد؛ اما برای تحلیل دقیق، باید آثار بلندمدت ترتیبات اعمالشده در تنگه هرمز بر امنیت جمهوری اسلامی ایران مورد توجه قرار گیرد.غریبآبادی تصریح کرد: اگر جمهوری اسلامی ایران در این موضوع عقبنشینی کند، این پرسش مطرح خواهد شد که هزینههای سنگین جنگ، خسارتهای واردشده و جانفشانی شهدا برای چه هدفی بوده است. از این منظر، جایگاه و آینده تنگه هرمز برای ایران اهمیت راهبردی دارد.وی با بیان اینکه ارزیابیهای نظامی درباره ابعاد این موضوع بر عهده کارشناسان ذیصلاح است، گفت: از نگاه من، تنگه هرمز یکی از شاخصهای مهم برای ارزیابی میزان موفقیت جمهوری اسلامی ایران در جنگی است که با دشمنان خود داشته است.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه ادامه داد: ترتیباتی که در آینده بر تنگه هرمز حاکم خواهد شد، میتواند موفقیت جمهوری اسلامی ایران در این جنگ را تکمیل کند؛ اما اگر وضعیت تنگه به شرایط پیش از جنگ بازگردد، نمیتوان گفت که موفقیت ایران در این جنگ بهطور کامل محقق شده است.غریبآبادی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به موضوع مینزدایی در تنگه هرمز اظهار داشت: طرفهای مقابل بهطور مستمر درباره انجام عملیات مینزدایی با جمهوری اسلامی ایران گفتوگو کردهاند و ایران نیز بهصراحت اعلام کرده است که هیچگونه اجازهای برای ورود ناوها، تجهیزات یا شناورهای خارجی به نزدیکی تنگه هرمز با هدف انجام این عملیات وجود ندارد.وی تأکید کرد: به طرفهای مقابل اعلام شده است که در صورت نزدیک شدن ناوها، تجهیزات یا هر نوع شناور خارجی به تنگه هرمز برای انجام عملیات مینزدایی، این تجهیزات و شناورها از منظر جمهوری اسلامی ایران هدف مشروع تلقی خواهند شد.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه افزود: بر اساس مفاد بند پنجم یادداشت تفاهم، مسئولیت انجام عملیات مینزدایی بر عهده جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته و این تعهد، مبنای موضع ایران درباره جلوگیری از ورود طرفهای خارجی به تنگه هرمز است.غریبآبادی با اشاره به گفتوگوهای انجامشده با مقامهای عمانی گفت: دوستان عمانی پیشنهاد کرده بودند از یک کشور ثالث ــ که جمهوری اسلامی ایران نیز با آن اختلافی ندارد و روابط مناسبی با آن برقرار است ــ برای انجام مینزدایی در مسیر جنوبی استفاده شود؛ اما جمهوری اسلامی ایران با این پیشنهاد موافقت نکرد.وی ادامه داد: طرف عمانی این موضوع را مطرح کرده بود که عمان عضو یادداشت تفاهم اسلامآباد نیست و توافق یادشده میان ایران و آمریکا انجام شده است؛ ازاینرو، عمان باید بتواند برای مینزدایی مسیر مورد نظر خود اقدام کند.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران به طرف عمانی اعلام کرده است که هدف ایران زیر سؤال بردن حاکمیت عمان نیست؛ اما تنگه هرمز میتواند منشأ تهدیدهایی علیه امنیت ملی ایران باشد و از سوی دیگر، جمهوری اسلامی ایران در چارچوب یادداشت تفاهم، تعهدات مشخصی را پذیرفته است.غریبآبادی تأکید کرد: موضوع تنگه هرمز و اجرای مفاد یادداشت تفاهم، دارای ابعاد حقوقی، امنیتی و سیاسی پیچیدهای است و نمیتوان آن را صرفاً از منظر حاکمیت یک کشور یا عبور و مرور کشتیها بررسی کرد.
یادداشت تفاهم اسلامآباد در هفتههای نخست در مسیر اجرا بود/ ایران هیچ درخواستی برای مذاکره یا آتشبس به آمریکا ارسال نکردمعاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با اشاره به روند اجرای یادداشت تفاهم اسلامآباد گفت: نمیتوان صرفاً به این دلیل که بخشی از مفاد توافق با مشکل یا نقض مواجه شده، مدعی شد که کل یادداشت تفاهم از ابتدا محکوم به شکست بوده است.وی اظهار داشت: آمریکا در چارچوب یادداشت تفاهم، تعهدات متعددی را پذیرفته بود و اجرای بخشی از این تعهدات نیز آغاز شده بود؛ بنابراین، این ادعا که توافق از همان ابتدا قابلیت اجرا نداشته یا محکوم به شکست بوده، ارزیابی دقیقی نیست.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه افزود: یادداشت تفاهم پس از انعقاد، حدود ۲۰ روز در مسیر اجرای مفاد خود قرار داشت، اما بهتدریج دو مسئله اساسی در روند اجرای آن ایجاد شد.غریبآبادی نخستین مشکل را مربوط به تحولات لبنان دانست و گفت: بر اساس تعهدات آمریکا، باید شاهد پایان جنگ در لبنان میبودیم. همچنین در جریان مذاکرات، با اصرار جمهوری اسلامی ایران، موضوع احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان به متن توافق افزوده شد.وی تصریح کرد: مقصود از تأکید بر احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان این بود که حضور و استقرار نیروهای نظامی خارجی در این کشور نمیتواند ادامه یابد و باید روند خروج این نیروها آغاز شود؛ با این حال، آمریکا این تعهدات را بهطور کامل اجرا نکرد.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه ادامه داد: اگرچه سطح درگیریها در لبنان تا حدی کاهش یافت، اما آمریکا مسیر موازی دیگری را با لبنان و رژیم صهیونیستی آغاز کرد که با ترتیبات مورد توافق در یادداشت تفاهم مغایرت داشت.غریبآبادی افزود: بر اساس ترتیباتی که در مذاکرات زوریخ میان هیئتهای چهارگانه مورد توافق قرار گرفته بود، قرار بود سازوکاری برای جلوگیری از درگیری در لبنان با حضور نمایندگان طرفهای توافق ایجاد شود؛ اما ایجاد یک سازوکار جداگانه و سهجانبه، مغایر با چارچوب مورد توافق تلقی میشد.وی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران در آن مقطع وارد مذاکرات مربوط به سایر بندهای یادداشت تفاهم نشده بود، گفت: ایران صرفاً به دلیل اجرای برخی تعهدات اقتصادی یا پیشرفت در بخشهایی از توافق، مذاکرات جدید را آغاز نکرد؛ چرا که اجرای کامل و صحیح همه مفاد توافق برای تهران اهمیت داشت.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه، دومین مسئله را ایجاد اخلال در ترتیبات مندرج در بند پنجم یادداشت تفاهم درباره تنگه هرمز عنوان کرد و افزود: برخلاف برخی ادعاها، بند پنجم از ابتدای توافق بهطور کامل نقض نشده بود و اجرای آن در مراحل نخست با مشکل جدی مواجه نبود؛ اما در هفته دوم و آغاز هفته سوم، با ایجاد و اعلام رسمی مسیر جنوبی برای عبور کشتیها، تخلفی آشکار در اجرای این بند رخ داد.غریبآبادی اظهار داشت: پیش از آغاز دور جدید درگیریها نیز یک درگیری محدود و یکروزه در منطقه رخ داد که در مجموع، روند اجرای یادداشت تفاهم را با مانع جدی مواجه کرد.وی درباره تبادل پیامها و احتمال آغاز گفتوگوها گفت: تصمیمهای اتخاذشده در مقطع کنونی، موقت و با هدف جلوگیری از گسترش درگیریها و فراهم شدن زمینه برای دستیابی به تفاهم و پایان جنگ بوده است.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه افزود: در گفتوگوهایی که طی دو روز در تهران و با میانجیگری عمان انجام شد، طرف آمریکایی اعلام کرد که قصد انجام اقدام نظامی جدید ندارد و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نیز تصمیم گرفتند در آن مقطع اقدام نظامی انجام ندهند.غریبآبادی تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران هیچ درخواستی برای مذاکره با آمریکا ارائه نکرده و همچنین هیچ درخواست آتشبسی نیز از سوی ایران به طرف آمریکایی ارسال نشده است.وی با اشاره به اظهارات اخیر رئیسجمهور آمریکا مبنی بر درخواست ایران برای مذاکره گفت: بهعنوان مسئول مرتبط با این موضوع، بهصراحت اعلام میکنم که جمهوری اسلامی ایران طی ۱۶ یا ۱۷ روز گذشته و از زمان آغاز دور جدید درگیریها، هیچ درخواست یا پیامی برای آغاز مذاکره با آمریکا ارسال نکرده است.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه ادامه داد: برخلاف این ادعاها، این آمریکا بود که طی حدود ۱۰ روز گذشته پیامهایی برای مدیریت و پایان دادن به درگیریها ارسال کرد و خواستار گفتوگو و حلوفصل مسائل بهمنظور جلوگیری از گسترش اقدامات نظامی شد.غریبآبادی گفت: در برخی از این پیامها پیشنهاد شده بود که اگر منشأ اختلاف، موضوع تنگه هرمز است، ایران و عمان درباره آن به تفاهم برسند؛ با این حال، جمهوری اسلامی ایران درخواستی برای مذاکره به آمریکا ارائه نکرد.
وی افزود: سیاست اصولی جمهوری اسلامی ایران این است که در مقطعی، چرخه درگیریها باید متوقف شود و تصمیمگیری درباره چگونگی تحقق این هدف بر عهده مسئولان ذیربط است.معاون حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه در ادامه، با اشاره به دو سناریوی مطرح درباره دور جدید درگیریها اظهار داشت: اقداماتی که آمریکا در این مرحله انجام داده، از نگاه جمهوری اسلامی ایران تجاوز نظامی محسوب میشود و تقلیل این اقدامات به صرف نقض بند نخست یادداشت تفاهم، تحلیلی سادهانگارانه است.غریبآبادی تأکید کرد: اقدامات نظامی جدید آمریکا فراتر از نقض یک بند از یادداشت تفاهم است و باید در چارچوب تجاوز نظامی مورد ارزیابی قرار گیرد؛ حتی اگر در مقابل، موضوع هدف قرار گرفتن چند کشتی تجاری مطرح شود.
در حال تکمیل…
